مدنى 4 باشد و او را عرب منشوش 5 گويد يعنى با عطر آميخته و از پس او [ نوع ] كوفى [ است ] . نامغشوش را عرب اصل 6 گويد . ازهرى گويد : عرب روغن بان را پيش از آنك در انواع عطر پرورده شود ، سليخه 7 گويند و چون در انواع عطر پرورده شود ، روغن او را از عطر جدا كنند تا صافى شود و او را مغشوش خوانند . پولس و ابو الخير گويند : « بان » دانه‌اى است كه به پسته 8 ماند جز آنك پسته را دو ضلع باشد و بان را سه ضلع و مغز حب البان ( دانهء بان ) نيز به مغز پسته ماند به هيئت ، به رنگ سپيد باشد و به طعم تلخ بود و درخت او را شوع گويند . ابو حنيفهء دينورى 9 گويد : ساق درخت بان دراز باشد بىتفاوت ( تقريبا ) به اندازه درخت اثل و ساق او راست باشد و برگ‌هاى او تافته 10 باشد و چوب او سبك و سست . [ اين درخت ] نيك سبز باشد و منبت او در پشته‌ها باشد و ميوهء او به غلاف لوبيا 11 ماند و چنانك لوبيا در غلاف باشد ، دانه‌هاى او در غلاف باشد . او دو نوع است : يكى سپيد است و بزرگ به مقدار پسته و نوع ديگر سياه است و خردتر است از نوع اول و اين به اندازهء نخود 12 باشد و هر دو نوع به شكل و مزه يكسان‌اند . 13 حمزه گويد : در سيستان از تخم « درخت گز » 14 روغنى سازند و تخم گز از تخم درخت محلب بزرگ‌تر است و اهل سيستان او را « گز دانه » خوانند و چون روغن ازو بيرون كنند به انواع عطر او را بياميزند و چون روغن گز پرورده شود به رنگ و بوى بىتفاوت به روغن بان ماند و آن را « گز روغن » 15 خوانند . ابو ريحان گويد : حمزه را اهل سيستان تكذيب كرده‌اند در ساختن روغن گز . 16 ( 1 ) . Moringa pterygosperma Gaertn . ، يا Moringa aptera Gaertn . ؛ سراپيون ، 197 ؛ ابو منصور ، 70 ؛ ابن سينا ، 79 ؛ غافقى ، 118 ؛ ميمون ، 378 . ( 2 ) . اين سخنان بيرونى در شرح كازرونى آمده است ( ورق 65 الف ) : قال فى الصيدنه البان اسم لا ينفرد و انما يضاف اليه حبه او دهنه « در صيدنه گفته شده است : بان - نامى مجرد نيست بلكه [ واژه‌هاى ] « دانه » يا « روغن » به آن افزوده مىشود » . ( 3 ) . * ظاهرا متن تحريف شده است ، مؤلف مىخواهد بگويد براى آنكه عطر روغن بان را زيادتر كنند ، آن را با مشك ، عنبر و ديگر مواد معطر مىپزند . ( 4 ) . مدنى ( مدينه‌اى ) . ( 5 ) . ترجمهء مستقيم منشوش « رساندن به جوشش خروشان » است ؛ به روغن مواد معطر مىافزايند و آن را به شدت مىجوشانند آن‌چنان‌كه به صدا درآيد ، سپس صاف مىكنند . قس . Lane ، 2790 .